Guslarsko veče na Sretenje
U vreme digitalnih platformi i brzih informacija, gde se kulturni sadržaji često konzumiraju u fragmentima, događaji poput “Večeri gusala i poezije” na Zlatiboru predstavljaju retku i dragocenu priliku za duboko uranjanje u žive korene nacionalnog identiteta. Ovakvi skupovi nisu samo zabava, već i akt očuvanja kolektivnog pamćenja, posebno značajni u regionima kao što je Zlatibor, čija autentičnost privlači posetioce iz cele zemlje i inostranstva. Organizacija Udruženja guslara “Mihailo Milovanović” upravo takav prostor stvara, pretvarajući Kulturni centar u savremenu odaju za drevnu umetnost.
Značaj guslarskih večeri u savremenom kontekstu
Guslarske večeri, poput one na Sretenje, imaju višeslojnu ulogu u današnjem društvu. One prevazilaze okvire običnog koncerta ili folklorne manifestacije. U suštini, one predstavljaju živu vezu između prošlosti i sadašnjosti, gde se kroz epsko pevanje i guslarsku reč prenose ne samo istorijske činjenice već i etički kodeksi, junački ideali i filozofija života naših predaka. U eri globalizacije, očuvanje ovakvih specifičnih kulturnih praksi postaje kĺjučno za održavanje kulturnog diverziteta. Za lokalnu zajednicu Zlatibora, ovaj događaj je i turistički resurs koji nudi autentično iskustvo, različito od standardnih ponuda, čime doprinosi kulturnom turizmu i ekonomskom razvoju regiona.
Udruženje guslara “Mihailo Milovanović”: Nosilac tradicije
Organizacija ovakvog skupa nije jednostavan poduhvat. Za njega stoji Udruženje guslara “Mihailo Milovanović”, čije ime nosi simboličku težinu. Radom na sistematskom očuvanju, podučavanju i promociji guslarske umetnosti, Udruženje postaje stub tradicije. Njihov angažman se ne ogleda samo u organizaciji jednog večera, već u kontinuiranom radu na prenošenju veštine na mlađe generacije i stvaranju prostora gde guslari mogu da razmenjuju iskustva i usavršavaju svoj umetnički izraz. Bez takvih udruženja, mnoge tradicije bi vremenom nestale ili postale muzejska atrakcija, umesto žive, razvijajuće prakse.
Učesnici: Mreža majstora i mladih talenata
Snagu ovog guslarskog večara čini pažljivo odabran sastav učesnika, koji predstavlja spoj iskustva i novih energija. Prisustvo narodnog guslara Milíća Šaponjića daje događaju pečat autentičnosti i visokog umetničkog standarda. Njegovo decenijama dugo zalaganje za guslarsku umetnost čini ga živim legendom i nosiocem neprocenjivog znanja. Istovremeno, guslari poput Ognjena Koprivice, Miloška Milićevića, Nemanje Mićevića i drugih predstavljaju novi talas izvođača koji tu tradiciju nose u XXI vek. Ovakva kombinacija omogućava publiku da čuje klasične interpretacije, ali i da uoči kako se tradicija prirodno razvija kroz ruke savremenih umetnika.
Uloga etno pevačica i kulturno-umetničkih društava
Program večeri obogaćuju i etno pevačice Jelena Koprivica i Anastasija Marković, kao i UZUNT “Zlatibor” iz Čajetine. Uključivanje pevačica i folklornih grupa proširuje narativ događaja, pokazujući da je epsko pevanje samo jedan, iako centralni, deo šireg kulturnog tkiva. Etno muzika i tradicionalni plesovi u kontrapunktu sa guslarskim recitativom stvaraju potpuniju silku narodne kreativnosti. Ovo nije samo dodatak programu, već svesna strategija da se predstavi bogatstvo i međusobna povezanost različitih folklornih izraza koji zajedno čine celinu zlatiborskog, odnosno srpskog kulturnog nasleđa.
Posebnu dimenziju događaju daje učešće istoričara mr Dragana Krsmanovića. Njegovo predavanje ili komentar tokom večeri pruža kontekstualni okvir koji publiku vodi kroz istorijske reference sadržane u epskim pesmama. Ovo prevazilazi zabavu i postaje edukativni trenutak, pomažući slušaocima da razumeju šire društvene, političke i kulturne okolnosti u kojima su se događaji iz pesama odigrali. Ovakav interdisciplinarni pristup – spoj umetnosti i nauke – podiže nivo događaja i doprinosi njegovoj ozbiljnosti i dubini.
Organizacija i pristup publici
Voditeljke večeri, Ružica Blagojević i Milica Petronijević, imaju ključnu ulogu u oblikovanju protoka programa i stvaranju tople, gostoljubive atmosfere koja je neophodna za ovakav tip događaja. Njihov posao je da publiku uvedu u svet epske pesme, povežu pojedinačne nastupe i održe energiju tokom celog programa. Simbolična ulaznica od 300 dinara govori o nameri organizatora da događaj učine pristupačnim široj publici. Ovaj pristup demokratizuje pristup kulturi i šalje poruku da je očuvanje tradicije zajednička odgovornost i dobro, a ne elitistički poduhvat.
| Segment događaja | Doprinos celini | Ciljna publika |
|---|---|---|
| Nastupi guslara (pojedinačni i grupni) | Očuvanje jezgra tradicije, tehnička izvrsnost | Ljubitelji epskog pevanja, studenti folkloristike |
| Etno pevanje i folklorna grupa | Kontekstualizacija guslanja u širu kulturnu praksu | Šira publika, turisti, porodice |
| Istorijski komentar | Edukativni sloj, davanje dubine sadržaju | Obrazovana publika, studenti istorije |
| Učešće mladih guslara | Pokazivanje kontinuiteta i budućnosti tradicije | Mlada generacija, roditelji sa decom |
Guslarsko veče kao kulturni događaj sa turističkim potencijalom
Za region Zlatibora, koji je prepoznatljiv po prirodnim lepotama i turističkoj ponudi, ovakvi događaji predstavljaju priliku za diversifikaciju. Kulturni turizam koji nudi autentično, lokalno specifično iskustvo postaje sve traženiji. “Veče gusala i poezije” može postati godišnja manifestacija koja privlači ne samo lokalno stanovništvo već i turiste željne da upoznaju dušu kraja. Saradnja između kulturnih udruženja, lokalne samouprave i turističkih organizacija mogla bi da unapredi promotivni aspekt ovog i sličnih događaja, stavljajući ih na mapu kulturnih dešavanja šireg značaja.
Konačno, ovakvi skupovi imaju neizmeran društveni značaj u očuvanju srpskog jezika u njegovom najlepšem i najizražajnijem obliku. Jezik epskih pesama je jezik složenih metafora, arhaičnih reči i snažnog ritma koji se gubi u svakodnevnoj komunikaciji. Slušanjem guslara, publika ne samo da se zabavlja već i podsvrsno usvaja jezičke obrasce, bogatstvo reči i ritmičku strukturu maternje reči. U tom smislu, guslarsko veče je i neformalna škola jezika i književnosti, koja funkcioniše na emotivnom i estetskom planu, ostavljajući dubok trag u svesti slušalaca.
